bóhólniihii bisodizin

BÓHÓLNIIHII BISODIZIN: In Navajo

THE LORD’S PRAYER: In English

Available at Christian Reformed Church, Indigenous Ministry

NihiTaa’ yá’ąąshdi honílóoni,
Our Father who art in heaven,

Nízhi’ ayόo diyin.
Hallowed be Thy name.

Bee níhólnííhígíí nihaayínílá,
Thy kingdom come,

Bee íínínízinígíí bidá diilnííł
Thy will be done,

Nahasdzáán bikáa’gi,
On earth,

Yá’ ąąshdi át’éhígíí át’áo.
As it is in heaven.

Dííįí bááh hináanii bee nihik’ijidíídliił.
Give us this day our daily bread.

Nihąąh hadaaz’áhígíí nihąąh hayííł áhígíí baa nídidiit’ááł.
And forgive us our debts, as we forgive our debtors.

Anόt’ááh bits’ą́ą́jį’ nihíílόόs,
And lead us not into temptation,

Áko doo yá’ áshόonii nihá bich’ą́ą́ sínízí:
But deliver us from evil:

Háálá t’ áá ałtsoní bee nόhόlnííh,
For thine is the kingdom,

Dόό aláadi nidziil, dόό aláadi naadahwii’niih,
And the power, and the glory,

Hool’áágόό t’áá ákόt’ éidoo.
Forever.

Other translations available: https://lyricstranslate.com/en/lords-prayer-nihitaa-lyrics.html#translations

ANÁLISIS LINGÜÍSTICO

NihiTaa’ yá’ąąshdi honílóoni

Our Father who art in heaven

  • Nihi- significa “nuestro”
  • Taa’ significa “padre”
  • yá’ąąshdi significa “en el cielo”, con yá’ąąsh (cielo) y di (en)
  • honílóoni significa “el que existe / el que está”, con ho (en un lugar), ní (entrado, haciendo un hueco, o tal vez tú con énfasis tonal), lǫ́ (exists), como en holǫ́ (existe) o lįįd (existe)

Nízhi’ ayóo diyin

Hallowed be Thy name

  • nízhi’ significa “tu nombre”, con ní (tu, con énfasis tonal) y zhi’ (nombre)
  • ayóo significa “muy, profundamente”
  • diyin significa “sagrado, santo”

Bee níhólnííhígíí nihaayínílá

Thy kingdom come

  • bee significa “con, por medio de”
  • níhólnííhígíí significa “tu reino / tu gobierno”, con ní (your), hól (???), níí (verdad)
  • nihaayínílá significa “que llegue hacia nosotros”, con nihaa (a nosotros), yínílá puede estar conectado con yínílʼaad, persona tú perfectiva que significa “traer”

Bee íínínízinígíí bidá diilnííł

Thy will be done

  • bee significa “conforme a”
  • íínínízinígíí significa “tu pensamiento / tu intención / tu voluntad” con íí (en el pasado específico), nízín (to want, querer) y ígíí (nominalizador)
  • bidá significa “según eso”, relacionado con bidááh (hacia un lugar donde él está) o bidááhgi (en frente de)
  • diilnííł significa “que se haga” de nil (entregar los objetos plurales) donde nííł es optativo, o sea, como el subjuntivo del español, y el prefijo dii (poner en contacto)

Nahasdzáán bikáa’gi

On earth

  • Nahasdzáán significa “la tierra”
  • bikáa’gi significa “sobre ella”, con bikáá (sobre) y gi (partícula de lugar, en, referido a un lugar grande)

Yá’ąąshdi át’éhígíí át’áo

As it is in heaven

  • yá’ąąshdi significa “en el cielo”
  • át’éhígíí significa “como es”, con át’é (es) y ígíí que es nominalizador
  • át’áo significa “así también”, acortamiento de ’át’éego que contiene ’át’é (que es) y go (partícula de enlace de oración
  • át’éhígíí át’áo significa “lo que es con como es” o “lo que es siendo” y parece estar sirviendo la comparación de dos cosas similares

Dííįí bááh hináanii bee nihik’ijidíídliił

Give us this day our daily bread

  • dííįí significa “este día, hoy” con díí (este) y jį́ (día)
  • bááh significa “pan, comida”
  • hináanii significa “viviente”
  • bee significa “con”
  • nihik’ijidíídliił significa “danos / entréganos” con nihi (a nosotros), k’i (referido a cultivar), ji (¿?), díí (segunda persona singular de futuro), dliił (di + liił, hacer en futuro), “harás para nosotros el cultivo del pan”

Nihąąh hadaaz’áhígíí nihąąh hayííł áhígíí baa nídidiit’ááł

And forgive us our debts, as we forgive our debtors

  • nihąąh signifca “lo que nosotros cargamos” como en bąąh ilį́
  • hadaaz’áhígíí significa “nuestras deudas” tal vez relacionado con haazʼá que significa algo que se extiende hacia arriba nominalizado pues posiblemente llega por una extraña cadena metafórica a significar deudas, faltas, pecados…
  • hayííł áhígíí significa “aquellos que nos deben” y la raíz contiene yííł (el optativo que tiene la misma forma perfectiva)
  • baa nídidiit’ááł significa “perdonar / dejar pasar” con la raíz t’ááł (fletch an arrow) en futuro

Anót’ááh bits’ą́ą́jį’ nihíílóós

And lead us not into temptation

  • anót’ááh significa “tentación”
  • bits’ą́ą́jį’ significa “hacia” con bits’ą́ą́ (avoid) y jį’ (alomorfo de lugar, en o dirección)
  • nihíílóós significa “no nos lleves” con lóós (lead a single animate object en el futuro), nihi (nosotros), íí

Áko doo yá’ áshóonii nihá bich’ą́ą́ sínízí

But deliver us from evil

  • áko significa “pero / entonces”
  • doo significa negación
  • yá’ áshóonii significa “mal, lo malo”, relacionado con doo yá’áshǫ́ǫda (bad), tal vez áshǫ́ǫ (malo) como hozhǫ́ pero al revés
  • nihá bich’ą́ą́ sínízí significa “protégenos” con nihá (a nosotros), bich’ą́ą́ (poner un obstáculo), sínízí (segunda persona singular perfectiva de estar parado, to be standing)

Háálá t’áá ałtsoní bee nóhólnííh

For thine is the kingdom

  • háálá significa “porque”
  • t’áá ałtsoní significa “todo”
  • bee nóhólnííh significa “te pertenece”, conectado con nahołniih (ustedes dos compran), usa un dual mayestático

Dóó aláadi nidziil, dóó aláadi naadahwii’niih

And the power, and the glory

  • dóó significa “y”
  • aláadi significa “además” relacionado con aláahdi (el más, lo más)
  • nidziil significa “tu poder” o “tú eres fuerte”
  • naadahwii’niih significa “gloria, honor” relacionado con haa ha’niih (glory)

Hool’áágóó t’áá ákót’éidoo

Forever

  • hool’áágóó significa “para siempre”
  • t’áá ákót’éidoo significa “así sea / así es”